شبکه اقتصادی آفتاب - همه چیز درباره طلای سرخ
یکشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۸ 10/20/2019 9:54:10 AM
Sunday, October 20, 2019

اختصاصی آفتاب مارکتس

همه چیز درباره طلای سرخ

بازار آتی زعفران بازاری نوپا برای عرضه و نرخ گذاری جهانی طلای سرخ ایرانی است | فعالان بازار زعفران، کشاورزان و صادرکنندگان این محصول گرانبها در آتی زعفران میتوانند نقش موثری در قیمت گذاری زعفران داشته باشند بنابراین شناخت زعفران و بازار های آن برای انجام یک معامله موفق ضروری است

زمان انتشار: سه شنبه ۲۷ شهریور ۱۳۹۷ - ۰۵:۱۸:۵۳


زعفران چیست؟

زعفران گیاهی است از تیره زنبقیان که دارای خواص دارویی است و از آن برای خوش‌طعم و رنگ کردن غذاها در ایران استفاده می‌شود.

گیاه زعفران بومی ایران و هند است و در هیچ کشور عربی بصورت طبیعی نمی‌روید واژه فارسی برای گیاه زعفران کُرکُم است که در فارسی میانه به صورت کورکوم (kurkum) تلفظ می‌شد. در زبان ترکی زفرون و در عربی الزعفران در انگلیسی saffron در اسپانیایی azafrán در فرانسه safrane در ایتالیایی zaferano به هندی zuffron تلفظ می‌شود. این واژه در متون عربی سابقه کمتری دارد و متون عربی که واژه زعفران را بکار برده‌اند به کتب ایرانیانی مانند بوعلی سینا و رازی برمی گردد.

زعفران گیاهی است چند ساله که تا ارتفاع ۳۰ سانتی‌متری نیز رشد می‌کند. گیاه زعفران دارای گل‌های بنفش با شش گلبرگ است. گلهای زعفران سه پرچم و یک مادگی منتهی به کلاله سه شاخه به رنگ قرمز دارند که قسمت مورد استفاده این گیاه انتهای خامه و کلاله سه شاخه است که با نام زعفران معروف است و دارای رنگ و بوی معطر است. زعفران گیاهی است که به دلیل ارزش فراوان به طلای سرخ لقب گرفته و درآمد اصلی مردم در شهرهای خراسان است.

زعفران گیاهی است که در شرایط زیستی سخت قابلیت رشد دارد. این گیاه تنها در اول آبان به آب نیاز دارد و تا اول بهار باران و برف برایش کفایت می‌کند. زعفران گیاهی است که از نظر حمل و نقل نیز هزینه خاصی را دربر ندارد و به‌صرفه است. این گیاه دارای خاصیت غذایی و مصرف دارویی است و به دلیل کشت محدود در ایران بسیار مورد توجه است. کشت این گیاه شغل اکثر مردم منطقه خراسان است و نقش ویژه‌ای در زندگی مردم شمال شرق ایران دارد.

سابقه کشت زعفران

سابقه کشت زعفران در ایران به عهد باستان می‌رسد. سپس از ایران به یونان و روم نیز برده شد. در دوره پارت‌ها زعفران ایران به روم صادر می‌شد و بعدها در دوره مغول زعفران ایران به چین صادر شد و چین نیز از جمله مشتریان زعفران در ایران شد. گفته شده در دوره ساسانیان زعفران در قم نیز رایج شد. در دوره اسلامی زعفران به کشورهای عربی نیز برده شد و کشورهای اطراف مدیترانه نیز با طریقه کشت آن آشنا شدند.

انواع زعفران و تفاوت های آنها

کسانی که با زعفران آشنایی دارند می‌دانند انواع زعفران متفاوتی در بازار وجود دارد که قیمت‌های مختلفی دارند. شرکت‌های متعدد ارائه دهنده این محصول، زعفران را در دسته‌بندی‌های گوناگون به مشتریان خود ارائه می‌دهند که در میان تمامی انواع عرضه شده، به‌صورت معمول سه کلمه دسته، پوشال و سرگل بیشتر به چشم می‌خورد. اساس تمامی این دسته‌بندی‌ها این است که چه قسمتی از رشته مربوط به گل زعفران، در محصول تهیه شده وجود داشته باشد. در واقع منظور از انواع زعفران در تقسیم‌بندی، محل تولید و یا شرکت بسته‌بندی کننده و یا تنوع کشت زعفران نیست و این موضوع تنها به بخش قرمز و زرد رنگ رشته زعفران برمی‌گردد. تقسیم‌بندی زعفران در ایران معمولا ۳ نوع اصلی را شامل می‌شود و انواع دیگر معمولا حالتی خاص از این ۳ نوع می‌باشند.

  • زعفران دسته
  • زعفران پوشال
  • زعفران سرگل

 

زعفران دسته

زعفران دسته اصلی‌ترین و پایه‌ای ترین نوع زعفران بوده که از کنار هم چیده شدن و خشک شدن تمامی یک رشته زعفران (شامل کلاله و خامه) به‌دست می‌آید. بخش خامه معمولا ۳ تا ۵ میلیمتر بوده و بسته به کیفیت زعفران، بخش کلاله می‌تواند از آن بلندتر یا کوتاه‌تر باشد. چینش رشته‌ها بر روی هم یا به حالت یک‌سویه و یا دوسویه می‌باشد. در چینش یک‌سویه، کلاله‌ها روی یکدیگر و خامه‌ها نیز بر روی هم قرار می‌گیرند. در چینش دو سویه، کلاله‌ها در دو طرف و خامه در وسط قرار می‌گیرد. در حالت دوم چون بخش زرد رنگ در وسط قرار می‌گیرد، کلاله جلب توجه بیشتری دارد. از آنجا که دسته‌بندی رشته زعفران معمولا توسط بانوان انجام می‌شود، به زعفران دسته، زعفران دخترپیچ یا دسته دخترپیچ نیز می‌گویند. قدرت رنگ دهی زعفران دسته بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ واحد می‌باشد. زعفران دسته در درجه‌بندی سازمان ملی استاندارد و نیز استاندارد ۱-۲۵۹، زعفران رشته‌ای درجه ۴ نام دارد.

زعفران پوشال

زعفران پوشال در واقع بخش کلاله قرمز رنگ رشته زعفران به همراه ۱ تا ۳ میلیمتر از بخش خامه زرد رنگ می‌باشد. از آنجا که نسبت به زعفران دسته، مقدار نسبی کلاله بیشتر می‌باشد قدرت رنگ دهی آن نیز بیشتر بوده و بسته به کیفیت آن در حدود ۱۷۰ تا ۲۵۰ واحد خواهد بود. برخی از افراد به دلیل اتصال کلاله به خامه و کاهش احتمال تقلبی بودن، به این نوع زعفران اعتماد بیشتری دارند. زعفران رشته‌ای درجه ۱، درجه ۲ و درجه ۳ در گروه زعفران پوشال قرار می‌گیرد.

زعفران سرگل

زعفران سرگل، در واقع همان چیزی است که در ذهن اغلب افراد از زعفران وجود دارد. در این نوع، بخش خامه (ریشه) به کلی حذف و کلاله‌های کاملا قرمز رنگ به‌صورت جدا از هم، زعفران خالص را تشکیل می‌دهند. علاوه بر سرگل، عناوین سرقلم، سرریشه و ممتاز را نیز برای این نوع زعفران بکار می‌برند. در برخی موارد از زعفران پوشال به نام سرگل نیز یاد می‌شود که در این صورت به دو نوع سرگل نگین و سرگل ممتاز تقسیم می‌شود. سرگل نگین در واقع همان تعریف بالا از زعفران سرگل بوده و سرگل ممتاز در واقع بخشی از خامه زرد رنگ را نیز به همراه دارد. در میان انواع زعفران فوق، قدرت رنگ دهی زعفران سرگل بیشتر از بقیه و در حدود ۲۱۰ تا ۲۶۰ واحد می‌باشد. مصرف زعفران سرگل به نسبت انواع دیگر بیشتر مرسوم می‌باشد.

 

زعفران نگین پوشال یا پوشال نگین

زعفران نگین پوشال در واقع نوع خاصی از زعفران پوشال بوده که در آن رشته‌های سه‌شاخه‌ای کلاله قرمز رنگ و ضخیم و بدون قسمت خامه (زردرنگ) از میان رشته‌های موجود جدا شده و زعفرانی حجیم تهیه می‌گردد. زعفران پوشال نگین فاخرترین و گران‌بهاترین نوع زعفران بوده و بالاترین قدرت رنگ‌دهی را دارد (بین ۲۳۰ تا ۲۷۰ واحد). تولید و فروش زعفران پوشال نگین، به دلیل پروسه زمانبر و پرهزینه و فعالیت بیشتری که برای فرآوری لازم دارد، در سال‌های مختلف معمولا روند کاهشی دارد.در برخی موارد این نوع زعفران را به نام سوپر نگین نیز می‌نامند.

 

کنج یا زعفران سفید

با جدا کردن زعفران سرگل از دسته، قسمت ریشه باقی می‌ماند که در ایران به آن زعفران سفید و یا کنج گفته می‌شود. در اروپا این قسمت به‌نام White (سفید) یا Style (خامه) معروف است. برخلاف تصور برخی افراد مبنی بر اینکه کنج، نسبت به سرگل عطر بیشتری دارد، بررسی‌های علمی نشان می‌دهد مواد ارزشمند زعفران تنها در کلاله قرمز رنگ آن نهفته است. این مواد (مخصوصا کروسین به عنوان عامل رنگ زعفران)، در اثر حرکت در بافت گیاهی از کلاله به خامه منتقل می‌شود به دلیل وجود رطوبت بیشتر در خامه، در ظاهر عطر بیشتری از خامه به مشام می‌رسد. کنج زعفران جزء دسته‌بندی انواع زعفران قرار نمی‌گیرد اما به دلیل رنگ و ظاهر زیبای آن و اینکه امکان تقلب ندارد، مورد توجه قرار می‌گیرد.

گرده

گرده زعفران بعنوان ادویه و چاشنی محبوب با قیمت مناسب برای خوش عطر و طعم کردن انواع غذاهای سنتی ایرانی در بین آشپزان محبوبیت دارد. بخصوص اگر آنرا از مزارع قائنات بدست آورده باشند.

این گرد که از پرچم مرکزی روی گلبرگ های بنفش می نشیند با چیدن گل و جداسازی کلاله های سرخ، به رشته های زعفران جذب می شود. زعفرانکاران پس از دسته بندی بصورت دخترپیچ و خشک شدن کامل گرده را با ضربه زدن استخراج می کنند. طبیعتا بدست آوردن گردی درجه یک و خالص بسیار مشکل بوده و نیاز به زمان و تخصص دارد.

کشت زعفران

زعفران در ابتدا ویژه استان خراسان رضوی و استان خراسان جنوبی بود، اما بعدها در دیگر جاهای ایران نیز کشت شد. اگر بخواهیم بهترین جای ایران برای زعفران را بشناسیم، باید در بین شهرهای استان خراسان جستجو کنیم؛ چون مرغوب‌ترین نوع زعفران از ابتدا مربوط به این منطقه بوده است. این منطقه سابقه بسیار زیادی در کشت زعفران دارد و برند زعفران به نام یکی از این شهرها رقم خورده است. زعفران گیاهی است که در شرایط زیستی سخت قابلیت رشد دارد. این گیاه تنها در اول آبان به آب نیاز دارد و تا اول بهار باران و برف برایش کفایت می‌کند. زعفران گیاهی است که از نظر حمل و نقل نیز هزینه خاصی را دربر ندارد و به‌صرفه است.

قاین پایتخت و برند طلای سرخ

اگر بخواهیم در مورد کشت زعفران در ایران سخن بگوییم، اولین جایی که در ذهن تداعی می شود، خراسان است. استان خراسان در زمینه کشت زعفران در ایران همواره پیشگام بوده است. کشت زعفران در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی از جمله زاوه، تربت حیدریه، تربت جام، تایباد، باخزر، گناباد، نیشابور، بجستان رایج است و این استان مقام اول کشت زعفران را به خود اختصاص داده است. در استان خراسان جنوبی نیز شهرستان‌های قاینات، فردوس، بشرویه و بیرجند را می‌توان نام برد. استان خراسان جنوبی بعد از استان خراسان رضوی دومین مقام در کشت زعفران ایران را دارد. از لحاظ کیفیت زعفران استان خراسان جنوبی اول است، اما در زمینه کمیت دومین  منطقه بعد از خراسان رضوی محسوب می‌شود. بعد از استان خراسان می‌توان به استان‌های کرمان، لرستان، فارس و.. اشاره کرد که به تازگی در زمینه کشت زعفران فعال شده‌اند.

از بین تمامی شهرهایی که در استان خراسان رضوی و استان خراسان جنوبی به کشت زعفران مشغول هستند، قاین از نظر شهرت گوی سبقت را از دیگر شهرها ربوده و به عنوان پایتخت زعفران ایران شناخته شده است. اتاق بازرگانی استان خراسان جنوبی سابقه کشت زعفران در قاین را در حدود ۷۰۰ سال ذکر کرده است. در حال حاضر زعفران قاین از نظر کیفیت در مقام اول جهان قرار دارد. در سال‌های اخیر شرکت‌های دانش‌بنیان بسیاری در زمینه زعفران در استان خراسان جنوبی و قاین به فعالیت مشغول هستند و با شرکت در کشورهای مختلف و حضور در بازارهای جهانی و صادراتی سعی در هر چه بهتر کردن موقعیت صادرات زعفران قاین در جهان دارند. در حال حاضر قاین یک برند جهانی و شناخته شده است و همین سبب می‌شود در بسیاری از جاهای ایران که زعفران کشت می‌شود، با برند قاین بسته‌بندی شده و به فروش برسد. یکی از مشکلاتی که مردم شهرهای کوچک خراسان جنوبی در زمینه صدور زعفران به خارج از کشور دارند، عدم دسترسی به پروازهای مستقیم خارجی است. کشاورزانی که در زمینه کشت زعفران فعالیت دارند، محصولات خود را از شهرهایی که پرواز مستقیم خارجی دارند بارگیری می‌کنند. برخی از کشاورزان این امر را دلیلی بر استفاده برخی دیگر از واسطه‌ها برای استفاده از برند مرغوب شهرهای خراسان جنوبی برای زعفران جاه‌های دیگر می‌دانند.

کشت زعفران در قاین و دیگر شهرهای استان خراسان جنوبی به عنوان منبع اصلی درآمد ساکنان این شهرها شناخته می‌شود و سال‌ها است که در این زمینه مشغول هستند و از این راه کسب معاش می‌کنند.

کاشت زعفران در آب و هوای معتدل باید انجام گیرد. در تهیه زمین به منظور کاشت زعفران لازم است توجه و دقت خاصی معمول شود. از مرداد ماه تا مهر ماه می توان به کاشت زعفران اقدام نمود.

 

اینفوگرافیک از محصول زعفران 

 

 

آب و هوای مناسب جهت کاشت زعفران

زعفران گیاهی است گرمسیری و در نقاطی که آب و هوای معتدل داشته و دارای تابستان های گرم و خشک و آفتابی و پاییز و زمستان نسبتا ملایم دارد، به خوبی رشد می کند و می شود در این مناطق کاشت زعفران را انجام داد. لازم به ذکر است که این موضوع ممکن است در همه شرایط صادق نباشد زیرا احتمال دارد گیاه به صورتی با محیط سازگار شود چنانچه در همدان که در ردیف شهرهای سردسیری ایران است، زراعت و کاشت زعفران نتایج رضایت بخشی داده است.

پیاز زعفران تابستان فعالیت ندارد، دوره بیداری و فعالیت آن از حدود آبان تا اردیبهشت است و با شروع فصل گرما برگ هایش زرد شده و می خشکد و پیاز به خواب می رود پس زمین های گرم و خشک جای مناسبی برای کشت زعفران است.

زمان مناسب جهت کاشت زعفران

از مرداد ماه تا مهر ماه می توان به کاشت زعفران اقدام نمود. پس از کاشت پیاز زعفران در زمین به مدت 7 ـ 4 و در بعضی مناطق تا 10 سال باقی مانده و محصول می دهد و از این نظر احتیاجی به کاشت مجدد زعفران در سال های بعد ندارد.

مقدار و نوع پیاز زعفران

مقدار لازم پیاز برای کاشت زعفران در هر هکتار 2 تن غده می باشد. اگر در سال هفتم به بعد غده ها بیرون آورده نشوند گیاه ضعیف شده و غده ها پوک می گردند و پس از یکی دو سال به کلی از بین می روند. در سال هفتم مقدار غده ای که از زمین می توان بیرون آورد 5 برابر مقدار کشت شده در سال اول است.

مقدار و نوع کود برای کاشت زعفران

گیاه زعفران به مواد غذایی فراوانی احتیاج دارد. از دادن کود تازه حیوانی بایستی خودداری شود و فقط کود پوسیده استفاده نمود. به طور کلی در هر هکتار زعفران کاری نیاز به 50 ـ 30 تن کود حیوانی پوسیده به همراه 200 کیلوگرم کود شیمیایی مثل فسفر و پتاس به زمین داده می شود. مصرف 100 کیلو کود اوره به همراه 15 ـ 10 تن کود حیوانی برای هر سه سال یک بار می تواند بهترین پیشنهاد برای کشاورز زعفران کار به حساب آید.

نحوه آبیاری بعد از کاشت زعفران

پس از کاشت پیاز زعفران تا زمان برداشت محصول مزرعه را فقط یک بار باید آبیاری نمود

پس از کاشت پیاز زعفران در زمین مزرعه را باید بلافاصله آبیاری کرد در صورتی که قبل از کاشت زعفران مزرعه آبیاری شده باشد می توان آبیاری را چند روز پس از کاشت انجام داد. زعفران گیاهی است مقاوم به کم آبی و اولین آبیاری پاییزه باید حتما 15 روز قبل از بیرون آمدن ساقه گل ها انجام گیرد.

 اگر آبیاری جلوتر از مهرماه و به کرات انجام شود ابتدا برگ ها ظاهر می شوند و سپس گل ها پدیدار می گردند و در این صورت چیدن گل ها به سختی انجام خواهد گرفت و چه بسا گل ها بین برگ ها باقی مانده و از بین خواهند رفت.

پس از کاشت پیاز زعفران تا زمان برداشت محصول مزرعه را فقط یک بار باید آبیاری نمود چون زعفران گیاهی مخصوص مناطق خشک است بنابراین به آب زیاد احتیاج ندارد ولی اگر بعد از برداشت محصول در طول زمستان چند آب به مزرعه داده شود، به درشت شدن پیاز زعفران کمک می کند.

برداشت زعفران

عملیات برداشت زعفران حدودا 25 ـ 15 روز به طور می انجامد. مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی نخواهد داد و فقط تعدادی از غده هایی که درشت بوده و ذخیره غذایی کافی داشته اند گل داده و تولید محصول می کند. معمولاً اواسط آبان ماه گل های بنفش رنگی در مزرعه ظاهر می شود و به محض پیدایش اولین گل برداشت آغاز شده و تقریبا سه هفته ادامه دارد.

 موقعی که گل ها ظاهر می شوند، مزرعه زعفران خوش منظره، معطر و به رنگ ارغوانی یا بنفش خوش رنگی در می آید و یکی از زیباترین چشم اندازهای طبیعت را زمانی می توان دید که مزرعه زعفران به گل نشسته است زیرا در آغاز سرما و خزان کلیه گیاهان که هیچ گلی در صحرا نیست گل می دهند.

برای چیدن گل ها پیش از آنکه خورشید صبحگاهی اشعه نارنجی خود را بر مزرعه پوشیده از گل بتاباند، برداشت شروع و تا ساعت 9 صبح ادامه می یابد. عملیات گل چینی حدودا 25 ـ 15 روز به طور می انجامد.

مقدار مجاز مصرف زعفران

میزان مجاز مصرف زعفران در هر ماه برای هر نفر ۳ گرم می‌باشد. این میزان معادل مصرف روزانه یک دهم گرم زعفران خواهد بود. رعایت سقف تعیین شده می‌تواند بهره‌گیری حداکثری از خواص زعفران را به همراه داشته باشد. این در حالی است که مصرف بیش از ۵ گرم آن در ماه برای هر فرد مضر بوده و ممکن است عوارضی در پی داشته باشد.

در مواردی که زعفران به عنوان دارو مصرف می‌گردد حداکثر مقدار مجاز یک گرم می‌باشد. مصرف بیش از ۳ گرم زعفران در یک وعده مضر بوده و خطراتی را به دنبال خواهد داشت. وجود «سافرانال» در زعفران (عطر دهنده زعفران) باعث سمیت آن در مصرف زیاد آن شده و عوارضی مانند سر درد، سرگیجه، بی‌حالی، استفراغ، اسهال خونی، خون‌ریزی رحم، خون‌ریزی بینی، لب و پلک‌ها را به همراه دارد و حتی در برخی موارد به مرگ منتهی می‌شود.

مصرف زیاد زعفران علاوه بر موارد فوق باعث کاهش اشتها و اختلال حواس شده و برای کلیه‌ها نیز مضر است. استفاده از زعفران به هر شکل و در هر فرآورده‌ای حداکثر تا روزی یک‌دهم گرم برای یک فرد بالغ مجاز است. در مصرف‌های دارویی نیز مقدار مجاز مصرف، حداکثر 1 گرم است. مصرف بیش از 3 گرم زعفران باعث خونریزی شدید، سقط‌جنین و در مواردی منجر به مرگ می‌شود. البته در دنیا گزارش‌هایی مبنی بر مصرف 5 تا 9 گرم زعفران که مرگ‌ومیر به دنبال داشته، ارائه شده است.

طبق آمارهای تقریبی سالانه 340 تا 360 تن زعفران در کشور تولید می‌شود که از این مقدار، 30 درصد در داخل مصرف و 70 درصد دیگر به کشورهای خارجی صادر می‌شود.

تحلیل عوامل موثر بر قیمت زعفران

از هر 100 تا ۱۷۰ گل تازه‌ آن، یک گرم و از حدود ۱۵۰ هزار گل، یک کیلو زعفران خشک به‌دست می‌آید. به عبارتی برای تهیه یک کیلو زعفران حدود ۱۰۰ هزار گل نیاز است که موجب شده زعفران از جمله گران‌ترین ماده‌ها در طول تاریخ باشد و قیمت بالای زعفران موجب شده که این ماده در معرض تقلب‌های زیادی قرار گیرد.

ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در جهان بوده و علاوه بر آن بخش عمده محصول زعفران ایران صادر میگردد. بنابراین با در نظر گرفتن این موضوع مهمترین عوامل موثر بر قیمت زعفران را می‌توان به ترتیب زیر دسته بندی نمود:

- نوسانات نرخ ارز

- تقاضای جهانی و داخلی زعفران

- عرضه زعفران

- قوانین و مقررات

- تعرفه های گمرکی کشورهای وارد کننده زعفران

- میزان عرضه کشورهای رقیب در بازار

نوسانات نرخ ارز

ایران با تولید بیش از 90 درصد از زعفران جهان، تولیدکننده برتر این محصول می باشد و علاوه بر آن بخش عمده محصول زعفران ایران صادر می‌گردد (مطابق آمار اتاق بازرگانی در سال 96 میزان کل صادرات زعفران کشور 207 تن به ارزش 290 میلیون دلار بوده است.) لذا هر گونه نوسان نرخ ارز در کشور، قیمت این کالا را تحت تاثیر قرار خواهد داد. همچنین نوسانات نرخ ارز در بلند مدت اثرات مثبتی بر تقاضای صادرات ایران داشته‌است؛ مطالعات انجام شده نشان میدهد که نرخ ارز در مقایسه با سایر متغیرها، بیشترین تاثیر را بر قیمتهای صادراتی زعفران داشته است.

تقاضای جهانی و داخلی زعفران

با توجه به اینکه تقریباً 80 درصد زعفران صادر میگردد از این رو بدیهی است تغیرات نرخ ارز، هزینه حمل و نقل هوایی که عمده محصول بدین وسیله صادر می گردد، سیاست های تعرفه ای کشورهای واردکننده و تحولات مربوط به صنایع مرتبط با زعفران در این کشورها به عنوان بخشی از عوامل تعیین کننده قیمتهای صادراتی بر میزان تقاضای آنها برای صادرات زعفران تأثیر گذار خواهد بود.

از طرفی دیگر با توجه به اینکه زعفران در بسیاری از کشورها به عنوان یک کالای لوکس در نظر گرفته می شود بنابراین در صورت وقوع بحران های جهانی و کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان خارجی، تقاضا برای این محصول و قیمت آن تحت تاثیر قرار خواهد گرفت

عوامل موثر بر عرضه زعفران

شرایط جوی

شرایط جوی و آب و هوایی یکی از عوامل مؤثر بر قیمت زعفران در بازار می باشد. پیاز زعفران به سرما حساس می باشد و از اینرو در صورت برودت هوا، یخ زدگی و یا سرمازدگی با توجه به صدمه دیدن پیاز زعفران، میزان عرضه این محصول در بازار کاهش یافته و در نتیجه قیمت آن در بازار افزایش خواهد یافت.

 علاوه بر این وقوع خشکسالی نیز علی رغم اینکه زعفران به آب کمی نیاز دارد، در پارهای از موارد به کاهش عرضه و در نتیجه افزایش قیمت محصول منجر گردیده است.

 

 

یارانه ها و بیمه های کشاورزی

فعالیت های کشاورزی به دلیل متغیر بودن شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب شده و همواره تولید کنندگان با خسارات ناشی از حوادث قهری و بلایای طبیعی رو به رو هستند که موجب می شود همواره نگران عملکرد اقتصادی و بازپرداخت هزینه‌های مختلف باشند.

بیمه محصولات کشاورزی کمک می کند تا کشاورزان برنامه های مدیریتی و استراتژی های پایدارتری را برای کاهش ریسک به کار ببرند. این امر موجب ایجاد امنیت تولید و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی میشود.

قیمت زمین و دسترسی به آب

این گیاه تنها دوبار در سال  اول آبان‌ماه (قبل از محصول‌دهی) و اوایل آذرماه (در پایان محصول‌دهی) به آب نیاز دارد و تا بهار، آب باران و برف برای آن کافی است. هر چه قیمت زمینی که زعفران در آن کشت می شود بالاتر باشد، قیمت محصول زعفران هم بالاتر خواهد بود.

نهاده های کشاورزی

قیمت نهاده های کشاورزی مانند انواع کودهای شیمیائی و حیوانی، مواد دفع و کنترل آفات، ماشین آلات کشاورزی و نیروی کار در قیمت این محصول و در نتیجه عرضه آن موثر است. به رغم سختی کار برداشت زعفران، با وجود پیشرفت های زیاد تکنولوژی، محصول زعفران هنوز در تمامی ابعاد به صورت سنتی اداره می شود. کاشت، داشت، برداشت و حتی روش خشک کنی محصول زعفران نیز سنتی است که این امر موجب بروز مشکلات فراوانی برای تولید و عرضه این محصول می باشد. هر چند تولید زعفران نیاز به ماشین آلات سنگین ندارد، اما استفاده از ماشین آلات سبک کشاورزی و ابزارهای مدرن خشک کردن و بسته بندی در مزارع زعفران، با توجه به اهمیتی که این محصول در تجارت خارجی ایران و کسب درآمد ارزی و نیز افزایش درآمد کشاورزان دارد، امری اجتناب ناپذیر به نظر می رسد.

قوانین و مقررات بازار

به طور کلی سیاست های گمرکی، صادراتی، جوایز صادراتی، خرید تضمینی و حتی مالیاتی نیز در برهههای از زمان بر بازار زعفران تأثیر گذاشته است.

تعرفه های گمرکی کشورهای وارد کننده زعفران

با توجه به اینکه بخش اعظم زعفران ایران صادر می گردد از اینرو نرخ تعرفه های وارداتی کشورهای مقصد تأثیر زیادی بر قیمت زعفران و صادرات آن خواهد داشت.

1. قیمت انواع زعفران چگونه تعیین می شود؟

یکی از اولین سوالات در مورد قیمت زعفران این است که قیمت انواع زعفران چگونه تعیین می شود. منظور از انواع زعفران، مدل های مختلف زعفران در بازار است. این مدل ها شامل زعفران سرگل، زعفران دسته (رشته کامل یا دخترپیچ)، دم زعفران، پیاز زعفران و گل زعفران است.

نمودار قیمت زعفران مثقالی از گران به ارزان، به این شکل است: زعفران سرگل – زعفران دسته یا رشته کامل – دم زعفران – پیاز زعفران – گل زعفران.

2. قیمت زعفران مثقالی چند است؟

یکی از واحدهای اصلیِ وزن زعفران، مثقال است. هر مثقال وزنی معادل 4.6 گرم دارد. معمولا در بازار زعفران می پرسند که قیمت زعفران مثقالی چند است؟

اگر شنیده باشید، می گویند که زعفران طلای سرخ است. ویژگی طلا هم این است که به دلیل ارزش بالایش، قیمت متغیری دارد. قیمت زعفران هم به همین شکل است.

قیمت زعفران یک مثقال به موارد مختلفی بستگی دارد، از جمله: کیفیت زعفران، نوع زعفران، بسته بندی زعفران، شهر محل خرید زعفران و ... . قیمت خرید زعفران به صورت فله و یکجا با قیمت خرید زعفران یک مثقالی متفاوت است.

 

قیمت زعفران سرگل یک مثقالی در تهران بسته به کیفیت، نوع زعفران، بسته بندی آن و محل فروش زعفران تعیین می شود.

میزان عرضه کشورهای رقیب در بازار

در ابتدا ایران به عنوان تنها صادرکننده زعفران دنیا بود، اما در سال‌های اخیر کشورهای دیگری نیز وارد تجارت زعفران شدند. در عصر جدید اسپانیا به عنوان رقیبی برای ایران مطرح و یکی از صادرکنندگان زعفران محسوب می‌شود. امارات نیز بدون کشت زعفران به یکی از صادرکنندگان زعفران تبدیل شده است. علاوه بر این بسیاری از کشورها مثل افغانستان، هند و.. در زمینه تجارت زعفران فعال شده‌اند.

علی رغم اینکه ایران تولیدکننده و صادرکننده اصلی بازار زعفران در جهان میباشد اما با توجه به سودآوری مناسب این محصول، کشورهای دیگری که در این حوزه فعالیت دارند سیاست گذاری و سرمایه گذاری قابل توجهی جهت افزایش سهم خود در بازار جهانی این محصول انجام دادهاند. این موضوع نه تنها جایگاه ایران در بازار را با چالش مواجه خواهد نمود بلکه با توجه به افزایش عرضه این محصول به نوسانات احتمالی در قیمت آن دامن خواهد زد.

زعفران ایران با تولید 336 تن، بیش از 96 درصد تولید و جایگاه نخست تولید زعفران دنیا را در اختیار دارد. هم اکنون بازار محصولی که در آن مزیت رقابتی داریم و بیش از 96 درصد تولید آن را دارا هستیم، در دست کشورهایی چون افغانستان، اسپانیا، یونان، مراکش، ترکیه، هند، امارات و چین است و با تولیدی کمتر از 10 درصد در این حوزه برندسازی کرده اند و به میل خود قیمت ها را بالا و پایین می کنند؛ یعنی تجارت یک محصول ایرانی در دست غیرایرانی ها.

طبق امارهای گمرک بین ۱۰۰ قلم عمده صادراتی ایران در سال ۹۶، بیشترین متوسط قیمت صادراتی را زعفران کسب کرده‌است. متوسط قیمت صادراتی هر تن زعفران خردنشده و ساییده نشده در سال ۹۶ حدود ۵/ ۱ میلیون دلار و متوسط قیمت صادراتی هر تن زعفران به‌صورت فله نیز بیش از ۳/ ۱ میلیون دلار بوده است.

طی 9 ماهه اول سال 96 بیش از 85 تن زعفران به 30 کشور جهان صادر شد که آمریکا پس از چهار سال، دوباره به جمع لیست بازارهای صادراتی زعفران ایرانی پیوست. روسیه، آلمان، سوئيس، انگلستان، فرانسه، اسپانیا، کانادا، ترکیه، بلژیک، اسکاتلند، سوئد، عمان، امارات، استونی، بحرین، فیلیپین، مالزی، برزیل، آفریقای جنوبی، موریس، قطر، ژاپن، کویت، هند، چین، کره‌جنوبی، هنگ‌کنگ، تایوان، اردن، سنگاپور و عربستان عمده‌ترین کشورهای واردکننده زعفران ایرانی در 9 ماهه سال گذشته بودند. کشوری مانند اسپانیا که زعفران ایرانی را به نام خود صادرش می‌کند، مدعی است سالانه به 140 کشور دنیا زعفران صادر می‌کند در حالی که صادرات زعفران از ایران تنها به حدود 45 کشور جهان انجام می‌شود که این نشان می‌دهد بازارهای ناشناخته بسیاری وجود دارد که ایران می‌تواند در صورت برخورداری از حمایت دولتی زعفرانش را در آنجا عرضه کند.

یکی دیگر از نکات جالب توجه صادرات زعفران طی سال‌های اخیر این است که علیرغم این که چین و هند جزو کشورهایی هستند که بیشترین حجم صادرات محصولات کشاورزی نظیر برنج، خشکبار، چای و... به ایران را دارند تعرفه‌های بسیار سنگینی برای واردات زعفران ایرانی اعمال می‌کنند. تعرفه‌های سنگین باعث شده تا عمده صادرات زعفران ایرانی به هند و چین از طریق امارات و به صورت قاچاق به این کشورها وارد شود که از سویی سود حاصل از این صادرات به جیب صادرکنندگان اماراتی می‌رود و از سوی دیگر ایران می‌تواند با افزایش ارتباط و تعاملات بین‌المللی، راه را برای صادرات زعفران ایرانی  به این کشورها باز کند. حدود 64 درصد از زعفران در بسته‌بندی 10 تا 30 گرمی صادراتی کشور در 10 ماهه امسال به مقصد دو بازار امارات و اسپانیا ارسال شد. چین، عربستان سعودی، هند، هنگ‌کنگ، ایتالیا، سوئد، آلمان و تایوان نیز از دیگر بازارهای بزرگ این محصول صادراتی ایران بودند. در مجموع می‌توان گفت که 90 درصد از عمده‌ترین نوع زعفران صادراتی کشور به شش بازار امارات، اسپانیا، چین، عربستان، هند و هنگ‌کنگ ارسال شد. زعفران در سال گذشته بعد از پسته خندان دومین محصول عمده صادراتی کشور در حوزه کشاورزی و غذایی بود. همچنین زعفران در بسته‌بندی 10 تا 30 گرمی به تنهایی در مدت زمان یادشده در جایگاه بیستم عمده‌ترین محصولات صادراتی ایران جای گرفت. همچنین زعفران ایران به صورت مستقیم به حدود 40 کشور در این مدت صادر شد که البته زعفران ایرانی از طریق مناطقی مانند امارات و اسپانیا به بازارهای دیگری نیز صادرات مجدد می‌شود که با این حساب تعداد بازارهای صادراتی زعفران ایران بسیار بیشتر از 40 بازار است.

این آمارها نشان می دهد ما نه تنها در حوزه تجارت این محصول نتوانسته ایم موفق باشیم، بلکه هم اکنون با خطر تولید روز افزون کشورهای دیگر مواجه ایم. به طور قطع هم معضلات گفته شده و هم برای برون رفت از این شرایط، « بیشمار راه حل عملی نشده» ارائه شده است.

تهدیدات جدی ای که برای بخش زعفران کشور ارائه شده، شامل : تولید زعفران غیربهداشتی و غیر ارگانیک، افزایش هزینه های تولید، عدم ثبت ژنتیکی زعفران، ظهور رقبای بازرگانی جدید خارجی، عدم ثبات قیمت زعفران و نوسانات شدید قیمتی، وجود محصولات مشابه با نام زعفران ایرانی، رقابت ناسالم تجار و برخی صادرکنندگان و ظهور رقبای تولید خارجی است

از این رو، باتوجه به منحصر به فرد بودن ایران در زمینه تولید و عرضه زعفران و ضعف در بخش بازرگانی، لازم بود این محصول از طریق بورس کالای ایران عرضه شود. لذا معاملات زعفران در قالب گواهی سپرده کالایی در انواع و اقسام زعفران در بورس کالای ایران عرضه گردید.

معاملات در بورس کالا

معاملات زعفران در قالب گواهی سپرده کالایی در انواع و اقسام زعفران در بورس کالای ایران عرضه گردیده است. با توجه به معاملات صورت گرفته در بورس کالا در بستر سامانه معاملاتی شرکت مدیریت فناوری این معاملات مرجع قیمتی مناسبی برای زعفران فراهم کرده است.

تعداد نمادهای فعال در بازار گواهی سپرده  17 نماد می باشد و همچنین با دو  نماد قدیمی سازمان تعاون روستای جمعا 19 نماد می باشد.

همچنین بازار آتی زعفران برای اولین بار در جهان در بورس کالای ایران راه اندازی شد تا قیمت گذاری این محصول ارزآور و ارزشمند به کمک ابزار معاملات اتی قابلیت پیش بینی پیدا کند.

از زمان راه اندازی اولین بازار آتی زعفران دنیا تاکنون ، سه سررسید معاملاتی برای تحویل زعفران نگین برای تحویل شهریور، آبان و دی ماه 97 راه اندازی شده و با توسعه ان، برای دارایی پایه پوشال معمولی یا زعفران رشته ای نیز این معاملات از روز سه شنبه 27 شهریور 97 آغاز می شود.

کارگزار فروشنده و خریدار

عمده ترین کارگزارن فعال در حوزه فروش زعفران 1. کارگزاری توسعه کشاورزی 2. اقتصاد بیدار می باشد که کارگزاری توسعه کشاورزی با اختلاف سهم بیشتری را دارا می باشد.

همچنین عمده ترین کارگزاران فعال در حوزه خرید زعفران 1. کارگزاری توسعه کشاورزی 2. اقتصاد بیدار می باشد که توسعه کشاورزی با اختلاف سهم بیشتری را دارا می باشد.

فروشندگان  و خریداران بازار

تعداد فروشندگان و خریداران در سال 1396 به ترتیب حدود 436  و 30 نفر می باشد

مراجع قیمتی خارج از بورس

در حال حاضر معاملات سنتی زعفران در دو شهر مشهد ( بازار امام رضا (ع) ) و تربت حیدریه تقریباً  از ساعت 9:00 تا 13:00 انجام می گیرد. مرجع خاصی برای قیمت گذاری و اعلام قیمت  به صورت رسمی در هیچکدام از شهرهای مذکور وجود ندارد و قیمت معاملاتی بر اساس توافقات واسطه گرها و کشاورزها انجام می گیرد. بدین صورت که واسطه گرها  در محل های برداشت زعفران حاضر شده و بعد از توافق با کشاورز، محصول را به صورت کاملاً نقد از کشاورزان خریداری می کنند.

در برخی از ماه های سال قیمت زعفران به منظور برداشت محصول کاهش پیدا می کند و در برخی از ماه های دیگر سال قیمت زعفران با توجه به اینکه درصد بالایی از تولید انجام شده صادر می گردد، توسط واسطه گرها افزایش پیدا می کند.

در حال حاضر سه کانال تلگرامی نسبتاً مناسب از فعالین بازار زعفران در مشهد و تربت حیدریه وجود دارد که در این کانال ها انواع اطلاعات مورد نیاز در مورد زعفران و معاملات آن وجود دارد. که یکی از این کانال ها با نزدیک به 6000 عضو به ارائه قیمت لحطه ای زعفران می پردازد. که با مقایسه قیمت های درج شده در معاملات گواهی سپرده کالایی و قیمت های ارائه شده کانال های مذکور این موضوع مشخص می گردد که تقریبا قیمتی نزدیک بهم در تابلو معاملاتی بورس و قیمت نقدی زعفران وجود دارد.

برخی از تشکل های صنفی حوزه زعفران که برخی از این نهادها گاهاً قیمت های معاملاتی زعفران را ارائه میدهند به شرح زیر است.

1- اتحادیه صادر کنندگان زعفران

2- انجمن تولید کنندگان زعفران

3- شورای ملی زعفران

همچنین پس از بررسی های انجام شده سایت ها و استارتاپ های مختلفی جهت انجام معاملات زعفران وجود دارد که به یکی از آنها اشاره می کنیم:

سایت کشمون (www.keshmoon.com)

کشمون یک بازار آنلاین است که شما و کشاورزهای منتخب زعفران را به هم معرفی کرده و شما می توانید محصول خود را از کشاورز مورد تایید خود خرید نمایید.

به این طریق شما و کشاورزها می توانید با هم آشنا شده و می توانید در صورت تمایل زعفران خود را از کشاورزها تهیه کنید. کشمون بر کشت و کار و آماده کردن زعفران نظارت می کند تا مطمئن باشه بهترین کیفیت زعفران به دست مصرف کننده می رسد.

نحوه قیمت گذاری در کشمون

قیمت گذاری زعفران در کشمون چطور انجام می شود:

کشاورزها در کشمون پنج سطح دارند. سطح هر کشاورز بر اساس نتیجه آزمایش زعفران تولیدی آنها در هر فصل، وضعیت استفاده از کود حیوانی و بازخوردهایی که خریدارها ارائه می کنند، تعیین می شود. قیمت زعفران سرگل هر سطح با توجه به عرف های بازار31000 ، 35000، 37000 و 39000 تعیین شده است. زمانی که یک نفر از یک کشاورز زعفران می خرد، سامانه کشمون رقم ثابت 10000 تومان را بابت خدمات خود کسر می کند و مابقی را به کشاورز پرداخت می کند.

هزینه خدمات کشمون چطور محاسبه می شود:

کشمون به طور کلی مسئولیت انجام خدمات زیر را دارد:

1-شناسایی و انتخاب روستاهای با کشاورزهای درستکار و خبره،

2- ساخت و به روز نگهداشتن صفحات شخصی کشاورزها در سایت کشمون و در ادامه آموزش آنها

3-بررسی میدانی برای تشخیص روش کشاورزی هر کشاورز (استفاده یا عدم استفاده از سموم و کودهای شیمیایی)

4- نمونه برداری از محصول هر کشاورز در هر فصل، ارسال به آزمایشگاه مورد تایید اداره استاندارد ایران جهت تعیین درجه کیفی

1- آماده کردن بسته بندی ویژه هر کشاورز و انجام بسته بندی زعفران هر کشاورز

2- معرفی و بازاریابی برای فروش زعفران کشاورزهای عضو کشمون

3- مدیریت تحویل زعفران کشاورز به خریدار

4- مدیریت جریان نقدینگی و انتقال وجه به کشاورز (پس از کسر کارمزد خدمات کشمون)

5- ارائه خدمات پس از فروش و نظرسنجی از خریداران هر کشاورز

بخشی از این هزینه ها بایست بر مقدار کل زعفرانی که از طریق کشمون خرید و فروش می شود سرشکن بشود.

 

دیدگاه ها و نظرات :